DrukujDrukuj

OSZCZÓW, gm. Dołhobyczów

Treść nie została jeszcze zweryfikowana przez moderatora.
Autor:
The Frog

OSZCZÓW, gm. Dołhobyczów, pow. Hrubieszów

Wieś położona w środkowej części gminy Dołhobyczów, w obrębie Grzędy Sokalskiej.
Po raz pierwszy miejscowość wymieniona jest w 1409 roku, kiedy występował Mikołaj Żądło z Jezior i Oszczowa, podczaszy warszawski. W 1444 roku wieś była w posiadaniu Pawła z Oszczowa, natomiast w 1458 roku właścicielem został Krystyn, żonaty z Małgorzatą z Waręża. W 1468 roku Krystyn z Oszczowa, Jan z Honiatyna, Mikołaj z Oskierczyc, Jan Bielawa z Rulikowa i Jan z Horoszczyc ufundowali we wsi kościół p.w. św. Barbary i św. Leonarda oraz parafię łacińską. Jednocześnie uposażyli parafię w 2 łany użytków, 3 zagrodników, dwie sadzawki, las, wolne mlewo i wypas.
Do 1477 roku wieś była we władaniu Krystyna z Oszczowa herbu Gozdawa, sędziego ziemskiego bełskiego. W 1472 roku było tu 5 łanów użytków, 2 karczmy i cerkiew. Właścicielem wsi w 1538 roku był Feliks z Oszczowa Oszczowski, który uzyskał przywilej królewski na założenie miasta Waręża. Według rejestru poborowego w 1578 roku Oszczów należał do Jana Rogalskiego, który miał tu 9 i pół łana użytków, 17 zagrodników z ziemią, 4 rzemieślników, 7 komorników i cerkiew. W 1600 roku część wsi nabył Gniewosz Hulewicz. Z nim lub jego spadkobiercami w 1638 roku procesował się o Oszczów Walenty Aleksander Kalinowski herbu Kalinowa, żonaty z Katarzyną Sokół z Krzywego Chmielecka. Na pocz. XVII wieku część wsi należała także do Rafała Dzieduszyckiego.
Około 1670 roku wybudowano w Oszczowie kolejny, drewniany kościół, a ok. 1732 roku ks. Marcin Żerosławski wybudował następną świątynię, odnowioną w 1755 roku przez Ludwikę Trębińska. W roku 1825 kościół ten wyremontował Wincenty Rulikowski, kasztelan-senator Królestwa Polskiego, ówczesny dziedzic Oszczowa. W 1944 roku wskutek napadu Ukraińców kościół uległ spaleniu. Jeszcze w tym samym roku wybudowano tu następny kościół drewniany, na podmurówce, który obecnie jest świątynią parafialną. Do parafii należy również kaplica filialna w Uśmieżu.
W 1755 roku wieś była w posiadaniu Ludwiki z Roztworowskich Trembińskiej, żony Waleriana Trembińskiego, podsędka lubelskiego, która odnowiła miejscowy kościół. Od niej w 1781 roku wieś kupił Bartłomiej Malawski herbu Jastrzębiec, syn Adama i Antoniny z Laskowskich, członek stanów galicyjskich. W 1809 roku Oszczów był już we władaniu Juliana Malawskiego i jego matki Antoniny, która po raz drugi wyszła za mąż za Zbrożka. W 1812 wieś należała do Franciszka Malawskiego, od którego zapewne przed 1825 rokiem kupił ją Wincenty Rulikowski (1768-1844). Rulikowski w tym bowiem roku odnowił miejscowy kościół. Po jego śmierci majątek odziedziczył jeden z jego czterech synów - Jan (1808-1877), oficer wojska polskiego, ożeniony z Zofią Suffczyńską. Jako posag ich córki Melanii (1842-1894) wieś trafiła w ręce męża Tomisława Rozwadowskiego herbu Trąby, który wkrótce sprzedał Oszczów siostrze swej żony Helenie, zamężnej za Władysławem Kiełczewskim herbu Pomian (1810-1863). Następnie wieś dziedziczył Stanisław Kiełczewski, a ostatnim jej właścicielem był Seweryn Kiełczewski. zabity w 1940 roku w Równem. W 1929 roku Stanisław Kiełczewski posiadał w Oszczowie 539 ha ziemi.
Zapewne w 2 poł. XVIII wieku Bartłomiej Malawski wybudował we wsi murowany dwór barokowy, parterowy, z mieszkalnym poddaszem, częściowo podpiwniczony. Posiadał on dwutraktowy i symetryczny układ wnętrza: na parterze sień i kolisty salon na osi, po bokach po dwa pomieszczenia oraz po dwa pomieszczenia w ryzalitach skrajnych; na piętrze znajdował się pokój i salon. W tympanonie środkowego ryzalitu ogrodowego widniał inicjał BM - Bartłomiej Malawski. Wokół dworu znajdował się park o mieszanym drzewostanie i nieregularnym układzie ogrodu krajobrazowego. W czasie II wojny światowej dwór został spalony przez Ukraińców.
Spis z 1827 roku notował wieś w powiecie tomaszowskim i parafii Oszczów. Liczyła wówczas 94 domy i 655 mieszkańców, natomiast pod koniec XIX wieku we wsi było 106 domów i 829 mieszkańców, w tym 345 rzymskokatolików. Włościanie posiadali 1622 morgi gruntów ornych i 70 mórg lasu, natomiast do dworu należało 15 domów i 769 mórg ziemi i 500 mórg lasu. Była tu także szkoła początkowa i cerkiew.
Pierwsza wzmianka o cerkwi w Oszczowie pochodzi z roku 1472. Istniała ona także w XVI i XVII wieku. W 1761 roku była tu drewniana cerkiew parafialna p.w. Jana Jałmużnika i należała do dekanatu waręskiego. Ostatnią cerkiew wybudowano z funduszy rządu carskiego w 1908 roku, została rozebrana w 1950 roku. We wsi znajdują się dwa cmentarze. Cmentarz rzymskokatolicki założono w 1 poł. XIX wieku jako kontynuację cmentarza przykościelnego. Posiada on kształt wydłużonego czworoboku o powierzchni 2,9 ha.Drugi cmentarz - prawosławny, został prawdopodobnie założony pod koniec XIX wieku (najstarszy zachowany pochówek pochodzi z roku 1898). Obecnie jest on nieczynny.
We wsi znajduje się także zbiorowa mogiła hallerczyków, poległych w dniach 8-11 maja 1919 roku w okolicach Oszczowa.
Według spisu z 1921 roku wieś liczyła 191 domów i 991 mieszkańców, w tym 488 Ukraińców i 44 Żydów, natomiast w folwarku było 9 domów i 183 mieszkańców, w tym 25 Ukraińców i 9 Żydów. W roku 2002 liczba mieszkańców wynosiła 345 osób.
Podczas ostatniej wojny nacjonaliści ukraińscy z sotni Iwana Sycz-Sajenki wymordowali wielu mieszkańców wsi. W czasie napadu na wieś spaleniu uległ miejscowy dwór i szkoła.
Obecnie w skład wsi wchodzi przysiółek Uśmierz, który dawniej znajdował się w obrębie miasteczka Waręż. Pod koniec XIX wieku w Uśmierzu był folwark, gorzelnia, tartak i młyn.

Brak głosów